آکنه چيست: آکنه يک نوع ضايعه التهابي پوست ميباشد شـيـوع ايـن بــيماري تا چه حد است: آکنه %90 جـوانـان 24-12 سال را گريبانگير خود ميکند. اما افـراد40-10 سـال را نـيـز مـمـکن اسـت شــامل گردد.
آکـنـه چـه تـاثـيـراتـي مـمـکن است بر روحيه فرد مـبـتـــلا بگذارد؟ افراد مبتلا به آکنه معمولا داراي خصوصيات زير ميباشند:
1- اعتماد بنفس پايين.
2-احساس عدم امنيت.
3-رفتارهاي خشونت آميز.
4- احساس شرمساري.
5- بسيار زود رنج.
6-مضطرب.
پيش از آنکه علل پيدايش آکنه را متذکر شويم نگاهي مي اندازيم به عواملي که در ايجاد آکنه نقش ندارند:
1- رژيم غذايي: ثابت گرديده که مصرف شکلات، چيپس، شکر، پيتزا، سيب زميني سرخ کرده؛ غذاهاي چرب و يا سرخ کرده و شيريني تاثيري بروي آکنه ندارند.
2- وراثت:به استثناي آکنه هاي بسيار شديد وراثت نقشي در ايجاد آکنه ندارد.
3- پوست چرب: تنها داشتن پوست چرب نميتواند ايجاد آکنه کند.
آکنه چگونه ايجاد ميگردد؟
پوست طبيعي داراي منافذ ريزي مي بـاشـد که مـنـافذ ريشه مو-غده چربي و يا فوليکول ناميده ميـگـردد. ايـنها همان منافذي ميباشند که موهااز آنـها خـارج ميـگردند. در انتهاي اين منافذ غددچـربـي قـرار دارنـد کـه بـا تـرشـح مـواد روغني وچرب(SEBUM) موجب نرم شدن، لطيف گشتن و مـرطوب شدن پوست شما ميگردند.سلولهاي سـطـحي پـوسـت نيز همانطور که ميدانيد بطور مرتب درحال ريزش وجايگزيني توسط سلولهاي جـديـد مـيـباشند. در روي پوست انسان باکتري بــــي هـــــوازي و بـــــــي خــــطــــري بــــنـــــامPROPIONIBACTERUM ACNES بـطــور طــبيعي زنـدگي مـيکــند. حال ببينيم چگونه شرايط فوق
از حالت طبيعي خارج گشته و آکنه ايجاد ميگردد. در ايجاد آکنه 3 عامل سلولهاي مرده پوست، غدد چربي و باکتريهاي سطح پوست نقش کليدي خواهند داشت:
1- افزايش ترشح غدد چربي: در دوران بلوغ ترشح هورمون تستوسترون(TESTOSTRONE) يا همان هورمون مردانه افزايش مي يابد. تستوسترون هم در بدن مردان و هم در بدن زنان موجود ميباشد اما ميزان آن در بدن مردان 4 برابر زنان ميباشد. هنگامي که ترشح تستوسترون افزايش مي يابد، تستوسترون توسط پوست بهدي هيدروتستوسترون مبدل گشته و سبب تحريک غدد چربي ميگردند. بنابراين حجم و ميزان ترشح غدد چربي افزايش مي يابد.
2- عدم ريزش طبيعي سلولهاي مرده سطح پوست: برخي اوقات ريزش سلولهاي مرده پوست از حال طبيعي خارج ميگردد. ريزش نامناسب سبب ميگردد که سلولهاي مرده پوست به يکديگر چسبيده و بروي هم انباشته گردند.
3- افزايش سرعت تکثير سلولهاي پوست: برخي اوقات سرعت تکثير سلولهاي پوست از حالت طبيعي خارج گشته و با سرعت بيشتري تکثير مي يابند (5 برابر حالت طبيعي). همين امر سبب ميگردد تا سلولهاي پوستي بموقع ريزش نيابند.
4-هنگامي که سلولهاي مرده پوست بموقع نميريزند و يا سرعت تکثيرشان افزايش مي يابد، سبب انسداد روزنه هاي فوليکول ميگردند. بنابراين ترشحات مترشحه از غدد چربي نميتوانند مانند قبل بسهولت از کانال فوليکول جريان يافته و به سطح پوست بريزند. از طرفي هنگامي که ترشحات غدد چربي از ميزان طبيعي خود افزايش مي يابد دو عامل فوق دست بدست هم داده و سبب احتباس و تجمع مواد چرب(SEBUM) در پشت محل انسداد ميگردند. تجمع ترشحات چربي به همراه سلولهاي مرده پوست به زير روزنه هاي مسدود يک محيط ايده آل براي رشد و تکثير باکتريهاي بي هوازي پوست فراهم مي آورند. بنابراين جوش هاي موسوم به آکنه تجمع باکتريها، سلولهاي مرده پوست و چربي ميباشند. هرگاه محتويات جمع شده در اين کانالهاي مسدود به داخل پوست اطراف نفوذ کند يک واکنش التهابي روي ميدهد. تجزيه سبوم به اسيدهاي چرب و ترشح آنزيم توسط باکتريها نيزمسبب التهاب ميباشند. التهاب جوشها به علت هجوم گلبولهاي سفيد به سمت جوشها ميباشد که براي از ميان بردن عامل متجاوز و از ميان بردن آنها صورت ميپذيرد.
نکته: همانطور که هورمون تستوسترون ايجاد آکنه ميکند، استروژن يا همان هورمون زنانه در خشک کردن و کاهش ترشحات غدد چربي موثر بوده و ميتواند سبب درمان آکنه گردد.
در کدام نواحي بدن بيشتر آکنه ديده ميگردد؟
هر کجا که مو وجود داشته باشد جوش هم ممکن است ايجاد گردد. اما در برخي نواحي بدن که غدد چربي تراکم بيشتري داشته و ميزان ترشح چربي بيشتر ميباشد آکنه نيز بيشتر مشاهده ميگردد اين نواحي شامل: صورت، قفسه سينه، پشت، شانه ها و بخش فوقاني بازوها ميباشند.
نکته: يکي ديگر از عواملي که ميتواند در ايجاد آکنه موثر باشد خود مو ميباشد. موهاي ضخيم و بزرگ مجراي عبور چربي را باز نگاه ميدارند اما موهاي ريز و ضعيف فاقد چنين خاصيتي ميباشند.
لکه ها و جاي زخم پس از بر طرف گشتن جوش
1- ماکول(MACULE): نـقـاط مـسـطــح و قرمزرنـگ موقتي ميباشند که در واقع باقيمانده زخم جـــوش هستند.معمولا 3-2 هفته اثرشان روي پوست باقي ميماند اما ممکن است اين مدت 6 ماه بطول انجامد.
2- تجمع رنگدانه ها (PIGMENTATION):تجمع رنگدانه ها در جوشگاه (مکاني که جوش التيام يافته) ميباشد که ممکن است تا 2 سال اثرش باقي بماند. براي درمان آن ميتوانيد از کرمهاي لايه بردار و ساينده استفاده کنيد. ازکرمهاي حاوي هيدروکينون(HYDROQUINONE) %2 نيز ميتوانيد استفاده کنيد.
3- جوشگاه و يا اسکار(SCARS): جاي جوش به علت آسيب به بافت پوست در طي پروسه ترميم ايجاد ميگردند. اسکارها به دو صورت ايجاد ميگردند:
* افزايش توليد نسج: در اين حالت سلولهاي پوست کلاژن بيشتري توليد ميکنند که بصورت برجستگيهاي سفت و نامنظم نمودار ميگردند. به اين حالت اصطلاحا کلوئيد(KELOID) ميگويند.
* از دست رفتن نسوج: در اين حالت در جاي جوش فرورفتگي و حفره هاي کم عمقي ايجاد ميگردد.
نکته: براي پيشگيري از بوجود آمدن اسکار ها از فشار دادن، ترکاندن، دستکاري و کندن جوشها جدا خودداري کنيد.
روشهاي درمان لکه ها و اسکار ناشي از جوش
1- ليزر: اين عمل با سوزاندن لايه فوقاني پوست توسط ليزر انجام ميگيرد.
2- تزريق کلاژن(COLLAGEN INJECTION):با تـــزريق کــلاژن درست زير اسکار فرورفتگي هاي ناشي از آکنه را پر ميکنند.
3- لايه برداري شيميايي(CHEMICAL PEELING):توسط لايه بردارهاي شيميايي لايه فوقاني پوست را پيلينگ ميکنند.
4- سايش پوست(DERMABRATION):در اين روش لايه فوقاني پوست توسط ساينده هاي مکانيکي برداشته ميگردد.
5- ريز سايش پوست(MICRODERMABRATION): در اين روش پوست توسط کريستالهاي بسيار ريزي که عمدتا از سديم بيکربنات و آلومينيوم بي کربنات تشکيل يافته اند لايه برداري ميگردد. همچنين اين عمل سبب تحريک توليد کلاژن و الاستين در پوست ميگردد.
6- شوينده هاي لايه بردار(EXFOLIATING CLEANSER): اين شوينده ها حاوي ذرات بسيار ريز ساينده ميباشند که با ماساژ دادن آنها بروي پوست، پوست لطيف تر و هموار تر ميگردد.
درمان دارويي آکنه
1- BENZOYL PEROXIDE: بنزوئيل پروکسايد يکي از پر مصرف ترين داروهايي است که براي درمان آکنه استفاده ميگردد. که در انواع %2.5 -%5 -%10 در دسترس ميباشد. بنزوئيل پروکسايد داراي خاصيت آنتي باکتريال بوده و همچنين التهاب را کاهش داده و توليد چربي را نيز سرکوب ميکند. البته برخي از افراد به اين دارو آلرژي داشته که نبايد از آن استفاده کنند.
2-SALICYLIC ACID: اسيد ساليسيليک خاصيت لايه برداري داشته و مصرف آن سبب باز شدن منافذ مسدود پوست، نرم شدن پوست و ريزش سلولهاي مرده پوست ميگردد. بهتر است اين دارو را همراه با بنزوئيل پروکسايد مورد استفاده قرار دهيد.
3-SULFUR: سولفور عملکردي مشابه با بنزوئيل پروکسايد دارد. اين دارو نيز بايد همراه با ديگر داروهاي ويژه درمان آکنه مورد استفاده قرار گيرد.
4-GLYCOLIC ACID: اسيد گليکوليک سبب پاکسازي سلولهاي مرده پوست و همچنين تحريک پوست براي توليد سلولهاي جديد ميگردد.
5-RETINOIDS: رتينوئيدها کرمهاي موضعي ميباشند که ساختماني شبيه به ويتامين A دارند. سبب باز شدن منافذ مسدود پوست و کاهش التهاب ميگردند. همچنين اين مواد ريزش سلولهاي مرده پوست را نرمال ميسازند. عوارض جانبي اين نوع کرمها شامل: تحريک پذيري پوست، خشکي پوست و افزايش حساسيت نسبت به نور ميگردد بنابراين ميبايد رتينوئيدها را همراه با کرمهاي ضد آفتاب مصرف کرد. رتينوئيدهاي موجود در بازار شامل:RETIN-A(TRETINOIN),DIFFERIN (ADPALENE),TAZOROTENE,AVITA ميباشند.
6-ANTIBIOTICS: آنتي بيوتيکها به دودسته خوراکي و موضعي موجود ميباشند.
* آنتي بيوتيکهاي خوراکي: شامل TETRACYCLINE-ERYTHROMYCIN-CLINDAMYCIN-MINOCYLINE ميباشند. مصرف آنتي بيوتيکهاي خوراکي روشي ايده آل براي درمان آکنه نميباشند چرا که آنتي بيوتيکهاي خوراکي به سختي به پوست نفوذ ميکنند. عوارض جانبي آنها شامل: حالت تهوع، سوزش سر سينه، آسيب به کليه ها و کبد ميباشد.
* آنتي بيوتيکهاي موضعي: شامل CLINDAMYCIN GEL-BENZACLIN-ERYTHROMYCIN GEL-AZELIC ACID-BENZAMYCIN-SODIUM SULFACETAMIDE ميباشند که بصورت ژل، لوسيون و محلول موجودند. آنتي بيوتيکهاي موضعي نسبت به آنتي بيوتيکهاي خوراکي برتري دارند زيرا عوارض جانبي اندکي داشته و مستقيما نيز روي پوست اعمال ميگردند. عوارض آنها: خشکي پوست و تحريک پذيري پوست ميباشد.
7-ACUTANE=ISOTRETINOIN: آکوتان در واقع ويتامين A سنتتيک ميباشد. مصرف آن کاهش توليد چربي و ريزش سلولهاي مرده را در پي دارد. آکوتان براي درمان آکنه هاي شديد (کيست) و مزمن تجويز ميگردند. عوارض آن شامل: خشکي زياد پوست، خونريزي بيني، درد عضلاني، کاهش ديد در شب، خارش، خشکي دهان و حساسيت به نور ميباشد. زنان باردار بهيچ عنوان نبايد از اين دارو مصرف کنند.
8-HORMONES: برخي قرصهاي ضد بارداري که حاوي هورمون استروژن ميباشند براي درمان آکنه خانمها تجويز ميگردد.
9-CLEANSERS: شستشو دهند هاي ملايم و آنتي باکتريال ميباشند.
10-SOAPS: صابونهاي بسياري براي درمان آکنه در بازار در دسترس قرار دارد که اغلب آنها داراي خاصيت آنتي باکتريال ميباشند. يکي از اين صابونها ACTIVEX نام دارد.
توجه: پيش از مصرف هر يک داروهاي فوق حتما با پزشک خود مشورت نماييد.
چند روش درمان خانگي
1- از يخ براي کاهش التهاب و تورم جوشها استفاده کنيد.
2- چاي بنوشيد و سير مصرف کنيد.
3- خمير نشاسته يک لايه بردار ملايم ميباشد. خمير نشاسته را ميتوانيد با مخلوط نشاسته و آب بدست آوريد.
4- شما ميتوانيد براي خشک کردن جوش ها از خمير دندان (غير ژلي) استفاده کنيد. براي اينکاراندکي از خمير دندان را بروي جوشها قرار دهيد.
5- براي کاهش تورم و التهاب جوشها اندکي کرم هيدروکورتيزون بروي جوشها بماليد.
راهکارهاي پيشگيري از جوش
1- صورت خود را روزي 2 تا 3 مرتبه با آب و صابون آنتي باکتريال بشوييد.
2- از مالش شديد پوست خودداري کنيد.
3- از فشار دادن، کندن، ترکاندن و دستکاري جوش ها خودداري کنيد.
4- هيچگاه از تيغهاي کند براي اصلاح صورت استفاده نکنيد.
5- پيش از تراشيدن موهاي صورت، صورت خود را کاملا با آب و صابون بشوييد. پس از اصلاح نيز همين کار را تکرار کرده سپس از محصولات افتر شيوAFTERSHAVE حاوي ترکيبات قابض استفاده کنيد.
6- از پوست خود در برابر تابش خورشيد محافظت کنيد.
7- هنگام استفاده از لوازم آرايشي دقت کرده و نگذاريد اينگونه مواد روي صورتتان براي مدت طولاني باقي بمانند.
8- از مرطوب کننده هاي روغني استفاده نکنيد.
9- ورزش کنيد. ورزش در کاهش اثرات منفي استرس بسيار سودمند ميباشد. اما پيش از اقدام به فعاليت بدني صورت خود را کاملا با آب و صابون بشوييد (بخصوص اگر آرايش داريد). پس از فعاليت بدني نيز حمام گرفته و يا حداقل صورت خود را مجددا با آب و صابون بشوييد.
10- رژيم غذايي را برگزينيد که استرس به بدن شما وارد نسازد. مصرف الکل ، کافئين ، نيکوتين و شکر را به حداقل رسانده و در عوض حبوبات، غلات، سبزيجات و ميوه بيشتري مصرف کنيد.
11- مصرف مواد غذايي حاوي مقادير زياد روي نيز در کاهش التهاب موثر ميباشند. روي در مرغ، گوشت قرمز و حبوبات به وفور يافت ميگردد.
12- از تکنيکهاي کاهش استرس مانند مديتيشن، يوگا و تنفس عميق بهره گيريد.
نکته آخر: آنکه هيچگاه تسليم نگرديد و تا زماني که جوشهاي شما کاملا برطرف نگرديده از پاي ننشينيد. هرگاه يک روش درماني موثر واقع نگشت به روشي ديگر روي آوريد. اين نکته را نيز بخاطر داشته باشيد هر دارويي را که براي درمان آکنه مورد استفاده قرار ميدهيد حداقل 3 ماه بايد صبر کنيد تا اثرات آن خود را آشکار سازد انتظار معجزه يک شبه نداشته باشيد.
نوسندگان
