تستسترون (هورمون مردانه): مهمترین هورمون های بیضه ها همان تستسترون است که تولید آن از هفتمین هفته بعد از شکل گیری جنین در رحم مادر شروع می شود. یعنی وقتی جنس کودک (دختر یا پسر بودن) مشخص شد. اگر جنین پسر باشد، تولید تستسترون شروع شده و عمل شکل گیری آلت تناسلی مردانه را هدایت میکند و بعدها باعث انزال دو بیضه به کیسه بیضه ها می شود. چند هفته بعد از تولد نوزاد، تولید هورمون تستسترون نزدیک به صفر می رسد. ولی در دورۀ بلوغ دوباره تولید خود را از سر می گیرد. همین هورمون تستسترون است که باعث تغییرات فیزیکی در سنین بلوغ می شود. مانند رشد آلت تناسلی، کلفت شدن استخوانها و پوست بدن، کلفت شدن صدا، و رویش مو در صورت و در قسمتهای دیگر بدن و ...
اینکه تستسترون چگونه در این عمل تأثیر دارد به این شکل است که تستسترون وارد سلولها شده با هستۀ اصلی آنها عجین می شود و آنان را به تولید پروتئینهای خاصی برای این کار (از جمله تغییرات فیزیکی در بدن) وامیدارد. خود فعالیت بیضه ها از طریق دو عدد هورمون به نامهای ( (FSH ، LH ) که از مغز انسان می آیند، هدایت می شود (همین دو هورمون عملکرد مجاری تخمک زنان را هم تنظیم می کنند). تولید این دو هورمون به نوبۀ خود بوسیله هورمون دیگری کنترل می شود (البته در این رابطه سلسلۀ اعصاب هم بی تأثیر نیستند). تستسترون و دو هورمون (FSH ،LH ) اثر متقابل به هم دارند به این شکل که این دو هورمون بیضه ها را به تولید بیشتر تستسترون وامیدارند امّا وقتی غلظت تستسترون به حد معینی برسد تولید (FSH ، LH ) در مغز متوقف می شود و به این شکل یک نوع تعادل در بدن ایجاد می شود. در آخر کلام باید گفت که کارکرد بیضه ها در سن کودکی هیچ عیب و ایرادی ندارد و حتی مقدار بسیار ناچیزی هم تستسترون تولید می کنند امّا مغز کودک در این سنین بیش از اندازه نسبت به تستسترون در خون واکنش نشان می دهد و دو هورمون (FSH ، LH ) که باعث ازدیاد تستسترون می شوند، تولید نمی شود. این حساسیت مغز در برابر تستسترون در سالهای قبل از بلوغ کمتر شده و نتیجۀ آن دو هورمون هم تولید شده و به افزایش تولید تستسترون کمک می کنند و به این طریق پسر نوجوان وارد دوره بلوغ می شود.
تولید تستسترون که در دورۀ بلوغ از سر گرفته میشود، حالت صعودی به خود گرفته و با رشد نوجوان بیشتر می گردد تا حدود ۲۰ سالگی که تولید این هورمون در بدن به اوج خود می رسد و بعد از آن دوباره کم و کمتر میشود تا سن ۴۰- ۵۰ سالگی که کاهش تولیلا تستسترون شدت بیشتری میگیرد ولی تولید این هورمون در بدن مرد هیچ وقت بطور کامل متوقف نمیشود
متاسفانه در بسیاری از خبرهای ورزشی می خوانیم که ورزشکاران حرفه ای بر اثر استفاده از ماده انرژی زای استروئید که در بدن تبدیل به هورمون تستسترون می شود از شرکت در مسابقات جهانی محروم شده و یا مجبور به پس دادن مدال های خود می شوند.
تحقیقات انجام شده نشان می دهند که مصرف مقدار زیاد این هورمون در بدن سبب مرگ سلولهای مغز میشود. این یافته ها به شناخت تاثیرات جانبی استفاده بیش از حد این هورمون که منجر به اختلالات رفتاری مانند پرخاشگری و تمایل به خودکشی می شود نیز کمک می کند.
آزمایشات انجام شده در آزمایشگاهها نشان میدهند این هورمون یک هورمون مردانه است که مقدار متعادل آن برای بدن مفید و مقدار زیاد آن زیان آور می باشد و موجب تخریب سلولهای مغز شده و در نتیجه بروز بیماری هایی نظیر آلزایمر در سنین بالاتر می شود.
طبق گفته باربارا ارلیچ (Barbara Ehrlich) که سرپرستی این تحقیقات را عهده دار بوده است کمبود و همچنین زیادی هورمون تستسترون بسیار مضر اما اندازه مناسب آن برای بدن حیاتی است.
تستسترون هورمون رشد است که توسط بدن مردان و زنان تولید میشود اما مقدار آن در مردان 20 برابر زنان است.
اما استفاده از این هورمون و یا استفاده از ماده استروئید که در بدن تبدیل به تستسترون میشود اخیراً توسط ورزشکاران مورد سوء استفاده قرار گرفته و نتایج ناخوشایندی هم در بر داشته است.
به نظر ارلیچ علاوه بر ورزشکاران، ناهنجاریهای رفتاری در افراد دیگری نیز که از استروئید به مقدار زیاد استفاده می کنند دیده شده است. وی اضافه میکند زمانی که افراد مقدار زیاد استروئید مصرف میکنند سطح تستسترون در بدن آنها بالا رفته و موجب از بین رفتن سلولهای عصبی آنها میشود و همانطور که می دانیم از بین رفتن سلولهای عصبی موجب اختلالات رفتاری می گردد.
گروه تحقیقاتی همین آزمایشات را درباره هورمون زنانه یعنی استروژن انجام دادند و با کمال تعجب متوجه شدند که این هورمون محافظ سلولهای عصبی است و با افزایش این هورمون در سلولهای عصبی مرگ سلولها هم به مقدار زیادی کاهش مییابد.
به گفته این دانشمند نتایج تحقیقات بیان میکند که مردم باید متوجه استفاده از مکمل های حاوی تستسترون باشند حتی اگر سبب ماهیچه سازی شده و انرژی زا نیز باشند زیرا استفاده از این هورمون در دراز مدت سبب تخریب سلولهای مغز به طور جدی و گسترده میگردد.
سلولهای مغز در پروسه ای که به خودکشی سلولها معروف است خود را از بین برده و به تدریج می میرند.
جریان مرگ سلولهای مغزی به صورت عادی در مغز اتفاق می افتد اما اگر مرگ سلولها مرتبا و بی قاعده باشد مشکل ساز میشود و به مرگ سلولهای مغزی در بیماری آلزایمر شباهت دارد که به تنهائی گریبانگیر حدود چهار و نیم میلیون نفر در کشور آمریکاست.
موارد مصرف: تستوسترون در درمانكمبود آندروژن ناشي از
هيپوگناديسماوليه، تأخير بلوغ در مردان، سرطانپستان، كمخوني، تأخير در
رشد، likensclerosus و ميكرو سفالوس بهكار بردهميشود.البته
دربدنسازی به جهت عضله سازی و افزايش قدرت استفاده ميشود.
مكانيسم اثر: در سلول بافت هدفتستوسترون توسط آنزيم -5 آلفا ردوكتازبه
-5 آلفا دي هيدروتستوسترون (DHT)تبديل ميشود. تستوسترون و DHT
بهگيرندههاي درون سيتوپلاسمي متصل ومجموع به جايگاههاي خاصي در
هستهسلول متصل ميشوند. كمپلكس استروئيدـ گيرنده نسخهبرداري را
آغاز كرده و درنهايت سبب افزايش ساخت پروتئينميشود.که در نتيجه منجر
به افزايش ساخت عضله ميشود.
فارماكوكينتيك: مانند ساير استرهايتستوسترون انانتات ابتدا به فرم
فعالتستوسترون آزاد هيدروليز شده كه خودممكن است به دو متابوليت
اصلي فعالDHT و استراديول تبديل شود. طول اثردارو بيش از ساير
استرهاي تستوسترونميباشد و نيمه عمر آن حدود 10-15 روزاست.
متابوليسم دارو كبدي بوده ومتابوليتها عمدت در ادرار ترشحميشوند.
بهدليل وجود چرخه كبدي ـرودهاي مقداري از دارو از طريق مدفوعدفع
ميشود.
موارد منع مصرف: تستوسترون درصورت وجود سرطان پستان در
مردان،سرطان پروستات، نارسايي قلبي،بيماريهاي قلبي ـ كليوي حاد،
خيز، عيبكار كبد، سابقه انفاركتوس ميوكارد،افزايش كلسيم خون و بزرگي
پروستات،بايد با احتياط مصرف شود.
هشدارها: 1 ـ در كودكان و نوجوانان درحال رشد خطر انسداد پيش از
بلوغاپيفيزهاي استخواني، بلوغ جنسيزودرس در مردان و بروز صفات
ثانويهجنسي مردانه در زنان وجود دارد. رشداستخوان بايد هر شش ماه
توسطراديوگرافي دست و مچ كنترل شود.
2 ـ در افراد مسن احتمال افزايش خطربزرگي يا سرطان پروستات با
مصرفدارو وجود دارد.
3 ـ در مردان احتمال ايجاد اوليگواسپرمي،آزواسپرمي و ناباروري طي مصرف
بامقادير بالا وجود دارد.
4 ـ در بيماريهاي كبدي، قلبي و كليوي،بيماريهاي ايسكميك قلب، زيادي
فشارخون، صرع، ميگرن و متاستاز استخواندارو بايد با احتياط تجويز شود.
عوارض جانبي: احتباس سديم به همراه ادم،افزايش كلسيم خون، افزايش
رشداستخوان، نعوظ غيرطبيعي و مداوم آلتتناسلي، بلوغ زودرس و انسداد
اپيفيز قبلاز بلوغ در مردان، بروز صفات ثانويهجنسي مردانه در زنان،
توقفاسپرماتوژنز در مردان، نامنظم شدنسيكل قاعدگي در زنان و
تحريكپذيريمثانه يا عفونت دستگاه ادراري در مرداناز عوارض جانبي دارو
هستند.
تداخلهاي دارويي: بهدليل افزايش اثرداروهاي ضد انعقاد در مصرف همزمان
باآندروژنها مقادير اين داروها بايد براساسزمان پروترومبين تنظيم شود.
تنظيم مقدارمصرف داروهاي ضدديابت و انسولين نيزبه دليل كاهش قند خون
لازم ميباشد.مصرف همزمان دارو با داروهايهپاتوتوكسيك، سبب افزايش
بروز سميتكبدي ميشود. مصرف مقادير بالايآندروژنها به همراه هورمون
رشد انسداداپيفيزها را پيش از بلوغ، تسهيل ميكند.
نكات قابل توصيه: 1 ـ كارسينومايهپاتوسلولار و نئوپلاسمهاي كبدي
بامصرف مقادير بالا و دورههاي مصرفطولاني مدت گزارش شدهاست.
2 ـ در مصرف طولاني مدت احتمال ايجادناباروري در مردان وجود دارد.
مقدار مصرف به جهت درمان: در درمان هيپوگناديسممقدار مصرف اوليه 250
ميليگرم هر 2-3هفته و ميزان مصرف نگهدارنده 250ميليگرم هر 3-6 هفته
از طريق تزريقآهسته داخل عضلاني ميباشد. در درمانسرطان پستان 250
ميليگرم هر 2-3 هفتهيكبار تجويز ميشود.
|
نوسندگان
